نیمکت

صفر: درباره این یادداشت

مدتی بود که به دلیل مشکلات زمانی (بی‌وقتی) و فنی نتوانسته بودم مطلب جدیدی روی سایت بگذارم. از مدت‌ها قبل قصد داشتم که درمورد سرودهای انقلابی که پیش از انقلاب ساخته شد بنویسم. تصمیم گرفته بودم که برای دهه فجر امسال یادی از ساخته‌های جاویدان محمدرضا لطفی که با همکاری گروه‌های شیدا و عارف اجرا شده بودند، داشته باشم. زمان بین دو پست آن‌قدر طولانی شد که دو مناسبت دیگر هم پیش آمد. یکی جشن کتاب سال و دیگری سال‌مرگ فروغ فرخزاد، بزرگترین و موثرترین بانوی شاعر ایران زمین.

مطلب کوتاهی درمورد هر دو اتفاق نوشتم و بعد هم در مورد یکی از ماندگارترین سرودهای دوران انقلاب نوشته‌ام و اصل آهنگ را برای داونلود در اختیار گذاشته‌ام.

یک: کتاب سال

سال گذشته در مورد کتاب نظریه‌های نوین مالی که ترجمه‌ایست از کتاب The New Finance نوشته رابرت هاگن نوشتم (این‌جا). ترجمه این کتاب توسط پدر من (دکتر غلامرضا اسلامی بیدگلی)، دکتر شهاب‌الدین شمس و هستی چیت‌سازان انجام شده بود. پس از آن نیز در یادداشت نیمکت بلورین (که در آن بهترین‌های سال 1386 را انتخاب کردم) از این کتاب به عنوان بهترین کتاب فارسی در حوزه دانش مالی نام بردم. همان زمان کلی انتقاد را متحمل شدم که پارتی بازی کرده‌ام. خوشبختانه در جشن کتاب سال که هفته گذشته برگزار شد هم این کتاب به عنوان کتاب سال این حوزه معرفی شد (خبر را از این‌جا بخوانید). این جشن البته ایرادات اجرایی بسیاری داشت که نوشته‌ای جداگانه را طلب می‌کند اما از بابت انتخاب این کتاب واقعا خوشحالم.

دو: یادی از فروغ فرخزاد

بیست و چهارم بهمن سال‌روز آن تصادف شوم و دردناکی است که حجم عظیمی از شعر ایران زمین را به باغچه ظهیر‌الدوله سپرد. فروغ فرخزاد که تازه از گذرگاه فلسفه عبور کرده بود و به یکی از تواناترین‌های شعر آن روزگاران تبدیل شده بود در اوج شکوفایی چشم از این جهان سیاه فرو بست.

من سال گذشته یادداشتی تحت عنوان یادی از پریشادخت شعر فارسی؛ فروغ فرخزاد نوشتم که شاید در این روزهای نزدیک سال‌مرگ این اسطوره خالی از لطف نباشد.

سعی خواهم کرد تدبیر ویژه‌ای برای همان بیست و چهارم بهمن داشته باشم (اما قول نمی‌دهم).

یاد این شاعر عزیز، گرامی باد!

سه: شب‌نورد (برادر بی‌قراره)

هنر هر سرزمین وابسته به شرایط اجتماعی و سیاسی دوران است و فضای اجتماعی، تاثیری شگرف در بهتر یا بدتر شدن خروجی تلاش‌های فرهنگی و هنری دارد. همان‌طور که فضای سال‌های دهه 20 و 30 شعر ایران را دگرگون کرد؛ فضای سال‌های 1356 و 1357 هم تاثیری عمیق بر موسیقی ایران گذاشت؛ هرچند که بسیاری از فعالان این حوزه بعد از انقلاب اسلامی با بی‌مهری‌های بسیاری مواجه شدند و بخشی از موسیقی ملی ما به قهقرا رفت.

در سال های آخر سلطنت پهلوی، موسیقی ایران هم همگام با مردم در کنار فعالیت‌های اجتماعی قرار گرفت و گروه‌های مختلف موسیقی به تولید سرودهای اجتماعی مشغول شدند که برای مثال سرود ماندگار یار دبستانی من از آن‌جمله بوده است.

بخشی از بهترین و ماندگارترین سرودهای انقلابی ایران در مجموعه آلبوم‌های چاووش انتشار یافته‌اند. بعد از اتفاقات شهریور 1357، گروه عارف به سرپرستی محمدرضا لطفی و گروه شیدا به سرپرستی حسین علیزاده و پرویز مشکاتیان همکاری خود را با صدا و سیما قطع کردند و به رهبری هوشنگ ابتهاج (غزلسرای نامداری که با تهیه کنندگی برنامه گلهای جاویدان نقش بی‌بدیلی در توسعه موسیقی ایفا کرده است) به تولیدهای زیرزمینی مشغول شدند. حاصل این تولیدها که هنرمندان بزرگی همچون محمدرضا شجریان، شهرام ناظری، سیما بینا، هادی منتظری و ... هم در آن همکاری داشتند هشت آلبوم شد که تحت عنوان چاووش 1 تا چاووش 8 ارائه شدند. آن‌چه به عنوان قطعه این‌بار انتخاب کرده‌ام تصنیفی است از اولین آلبوم چاووش که محمدرضا شجریان و شهرام ناظری به عنوان خواننده در آن حضور داشتند. این تصنیف از ساخته‌های جاودان و ماندگار استاد محمدرضا لطفی است که روی شعر شورانگیزی از جواد آذر ساخته شده و با صدای پر صلابت محمدرضا شجریان اجرا شده است.

قطعه‌ای که گذاشتم با دکلمه خود جواد آذر است:

شب است و چهره میهن سیاهه

نشستن در سیاهی‌ها گناهه

تفنگم را بده تا ره بجویم

که هر که عاشقه، پایش به راهه

برادر بی‌قراره، برادر شعله‌واره، برادر دشت سینش لاله‌زاره

. . .

یاد همه هنرمندان این سرزمین عزیز پرحادثه گرامی و جاودان باد.