نیمکت

توضیح: از چندی پیش مشغول نوشتن بحران‌های بزرگ اقتصادی بودم که نوشتن دو یادداشت مطالبات معوق سهامداران و ساماندهی سودهای نقدی سهامداران وقفه‌ای کوتاه ایجاد کرد. در بخش پنجم این بحران‌ها، راجع به یکی از مهمترین بحران‌های تاریخ اقتصادی جهان یعنی بحران 1907 که به بحران بانکداران نیز شهرت دارد پرداخته‌ام. لازم به ذکر است که این یادداشت بیشتر برگرفته از ویکی پدیا می‌باشد.

بحران مالي 1907 كه تحت عنوان «بحران بانكداران» شناخته مي‌شود زماني در ايالات متحده اتفاق افتاد كه بازار سهام نيويورك با سقوط 50 درصدي از بيشترين مقدار نسبت به سال گذشته مواجه شد. اين دوره مقارن با دوره ركود اقتصادي و خالي‌شدن حساب‌هاي بانك‌ها و كمپاني‌هاي trust بود و سرانجام با ورشكستگي بسياري از بانك‌هاي ايالتي و محلي و بسياري از كسب‌و‌كارها در سرتاسر آمريكا گسترش يافت.

علل اصلي بحران بزرگ و سراسری 1907 عبارت بودند از كاهش نقدينگي بازار توسط تعدادي از بانك‌هاي نيويورك، از دست رفتن اطمينان ميان سپرده‌گذاران و عدم حضور يك بانك مركزي قانوني.

بحران همچنين پس از شكستي كه در اكتبر 1907 در جهت احتکار (Corner) سهام كمپاني united copper انجام شد، اتفاق افتاد. (در ادبيات مالي به فرآيند خريد يك كالاي خاص بیش از مقدار مورد نیاز و به منظور دست‌كاري (Manipulation) در قيمت آن كالا، احتکار گفته مي‌شود. به بيان ديگر جايي امکان پدیده احتکار در بازار وجود دارد که آن شركت داراي بلوک‌های سهمی بسياري بزرگي در بازار باشد. احتکار كننده بازار اميدوار است كه با به دست آوردن مقدار كافي از كالا (یا سهم) توانايي تعيين قيمت براي آن را به دست آورد.)

زماني كه مزايده شركت united copper شكست خورد، بانك‌هايي كه به طرح احتکار، پول قرض داده بودند دچار مشکل شدند و این مشکل در مدت كوتاهي به بانك‌ها و trust‌هاي وابسته سرايت كرد و منجر به ورشكستگي و نابودي كمپاني Knickerbocker – سومين trust بزرگ نيويورك- يك هفته بعد از آن شد. در همین دوران کمپانی معروف وستینگ‌هاوس الکتریک نیز اعلام ورشکستگی کرد.

از بين رفتن Knickerbocker ترسي را به جان همه trustهاي شهر- به عنوان بانك‌هاي محلي- انداخت تا اندوخته‌هاي خود را از بانك‌هاي نيويورك بيرون بياورند و بحران آن‌چنان در سرتاسر كشور گسترش يافت كه نتيجه آن باز پس‌گيري سپرده‌ها از بانك‌هاي محلي توسط شمار زيادي از مردم بود. خزانه آمریکا اقدام به تزریق پول به بانک‌های ضعیف محلی کرد، مقدار کمک‌ها کافی نبود و بحران رو به گسترش گذاشت.

بي‌ترديد، بحران 1907 بدون دخالت و پا درمياني جان پيرپونت مورگان، (1913- 1837) كلكسيونر آثار هنري، سرمايه‌دار و بانكدار بزرگ آمريكايي و چهره شاخص صنعت تامين مالي بنگاه‌ها در آن زمان عميق‌تر نيز مي‌شد. مورگان براي پشتيباني از سيستم بانكداري و نجات آن، مقدار زيادي از سرمايه خود را به صورت وثيقه نزد بانك سپرد و ديگر بانكداران و ثروتمندان نيويورك (از جمله جان راک‌فلر معروف) را نيز متقاعد به اين كار كرد و به این ترتیب بخشی از نقدینگی مورد نیاز موسسات مالی در آن زمان را تامین کرد. در آن زمان ايالات متحده فاقد يك بانك مركزي براي تزريق دوباره نقدينگي به بازار بود. (دوستان من حتما نام جی. پی. مورگان را شنیده‌اند! این نام از نام همین بانکدار بزرگ اخذ شده است.)

تا ماه نوامبر این مشکل مسری مالی (Financial Contagion) تقريبا به طور كامل به پايان رسيده بود، بحران از زماني كه يك شركت بزرگ كارگزاري تعداد بسياري زيادي از سهام شركت

 Tennessee Cool, Iron and Railrood را به عنوان وثيقه قرض گرفته بود گسترش مي‌يافت. سقوط قيمت سهام شركت TC&I در اثر تایید تصاحب فوری شرکت توسط رئيس‌جمهور ضد انحصارگراي امريكا، تئودور روزولت، برگردانده شد. سال بعد سناتور Nelson W.Aldrich (قانون نعروف آلدریچ- ریلند به نام این سناتور است) كميته‌اي را جهت بررسي و تحقيق در مورد بحران و پيشنهاد راه‌حل‌هاي آتي تاسيس و اداره كرد كه در نهايت منجر به ايجاد Federal Reserve System (سيستم بانكداري مركزي ايالات متحده) در سال 1913 شد.

بنابراین مشاهده می‌کنید که وقوع بحران 1907 منجر به ایجاد بزرگترین نهاد مالی و اقتصادی جهان در سال 1913 شد و همین مسئله اهمیت این بحران را نشان می‌دهد.

نگاهی عمیق‌تر به بحران

زماني كه Andrew Jackson رئيس‌جمهور آمريكا در سال 1836 اجراي اساسنامه‌اي مبتني بر برچيده شدن و پايان فعاليت بانك دوم ايالات متحده (بانكي كه در 1816، پنج سال پس از خاتمه فعاليت بانك اول ايالات متحده تاسيس شد) را صادر كرد، هيچ نوعي از بانك مركزي در اين كشور وجود نداشت و چرخه سالانه توليدات كشاورزي عرضه پول را در نيويورك دچار نوسان مي‌كرد. هر پاييز، پول به خارج از شهر، جايي كه محصولات كشاورزي به فروش مي‌رفت، سرازير مي‌شد و در تلاش براي بازگرداندن آن نرخ‌هاي بهره افزايش مي‌يافت. سپس سرمايه‌گذاران خارجي سرمايه‌شان را براي بهره‌گيري از اين نرخ‌ها به نيويورك روانه مي‌كردند. فصل پاييز هميشه زماني آسيب‌پذير براي سيستم بانكداري بود. تركيب آن با آشفتگي بازار سهام باعث شد حتي شوك‌هاي كوچك بتوانند گودال‌هاي عميق و خطرناكي در بازار حفر كنند.

تا ژانويه 1906 كه نشان Dow Jones Industrid Average به افزايش 103 واحدي‌ رسيد، بازار تصحيح ملايمي را در پيش گرفت كه در طول سال ادامه مي‌يافت. زلزله آوريل 1906 كه سان‌فرانسيسكو را ويران كرد با سرازیر شدن بي‌درنگ پول از نيويورك به سان‌فرانسيسكو براي بازسازي شهر در بي‌ثباتي بازار نقش داشت.

فشار مضاعف روي عرضه پول در اواخر سال 1906 روي داد، زماني كه بانك انگلستان نرخ‌هاي بهره‌اش را افزايش داد و همان‌طور كه انتظار مي‌رفت شركت‌هاي بيشتري در لندن ماندگار شدند. از زمان اوج قيمت‌ها در ژانويه 1906  تا ماه ژولاي، قیمت‌ها 18 درصد كاهش يافتند. تا اواخر سپتامبر بازار سهام حدود نيمي از اين زيان را دوباره به دست آورد.

با تصويب قانون Hepburn كميته تجارت بين‌ايالتي (ICC) با توان به كاربري حداكثر سرعت در بهره‌برداري و ايجاد خطوط راه‌آهن تشكيل شد. به اين ترتيب ارزش سهام شركت راه‌آهن كاهش يافت.

بين سپتامبر 1906 تا مارس 1907 شاخص بازار سهام به تدريج و به آرامي كاهش يافت و 7/7 درصد از ارزش سرمايه بازار از دست رفت. از نهم تا بيست و ششم مارس متوسط قيمت سهام بيش از 8/9 درصد سقوط كرد (از اين سقوط در ماه مارس گاهي به «بحران ثروتمندان» تعبير مي‌شود). اقتصاد كشور در طول تابستان همچنان با تغييرات ناگهاني و دور از انتظار همراه بود و شوك‌هاي بسياري بازار را تكان داد؛ سهام Union-Pacific -از رايج‌ترين سهامی كه به عنوان وثيقه مورداستفاده بود- 50 درصد سقوط كرد، در ماه ژوئن عرضه اوراق قرضه نيويورك شكست خورد، در ژولاي بازار مس دچار بحران شد، در آگوست كمپاني از Standard Oil ، 29 ميليون دلار از طريق تخلف‌هاي antitrust به دست آورد و در9 ماهه اول سال 1907 سود بازار پايين‌تر از 4/24 درصد بود.

در 1907 همچنين هجوم‌های بزرگی برای بازپس‌گیری نقدینگی (Bank run) در خارج از ايالات متحده اتفاق افتاد؛ در مصر در ماه‌هاي آوريل و مي، ژاپن در مي و ژوئن و هامبورگ و شيلي در اوايل اكتبر. به این ترتیب بحران 1907 که به‌خاطر تشکیل سیستم بزرگترین بانک مرکزی جهان از مهمترین بحران‌های اقتصادی تاریخ می‌باشد به همه جهان سرایت کرد.

توضیح: در عکس یک Bank Run مربوط به آن سال‌ها را مشاهده می‌کنید.

                                                                                             www.eslamibidgoli.ir