ساماندهی سودهای نقدی سهامداران
گروه: دانش مالی و اقتصاد
نویسنده: سعید اسلامی بیدگلی
توضیح: این یادداشت در روزنامه ایران امروز، دوشنبه 16 دیماه 1387، به چاپ رسیده است. از امیر آشتیانی که زحمت انتشار مقاله را بر عهده داشته است سپاسگزارم.
در یادداشت یکشنبه هفته گذشته روزنامه ایران، "مطالبات معوق سهامداران"، در مورد مشکلات سهامداران و سرمایهگذاران بازار سرمایه کشور در قبال دریافت سودهای نقدی حاصل از نگهداری سهام توضیحاتی ارائه کردم. در آن نوشته گفتم که دریافت سودهای نقدی بخشی از بازدهی سهام و پاداشی برای سرمایهگذاری افراد است و از این رو ساماندهی دریافت این سودها و عدم تضییع حق سهامداران در این مورد، از وظایف سازمان بورس و اوراق بهادار (و البته شرکت بورس) است. همچنین ذکر این نکته رفت که سودهای نقدی، حاصل فعالیت مستقیم شرکتها میباشد و تحت تاثیر مسایل روانی بازار قرار ندارد و عوامل بنیادی است که بر مقدار آن تاثیر میگذارد. این خصوصیت نیز بر اهمیت ساماندهی پرداخت سودهای نقدی سهامداران توسط شرکتها میافزاید؛ چه بازار را با ثبات بیشتری همراه میسازد و نقش مسایل روانی و تصمیمگیریهای کوتاه مدت در بازار کمرنگ خواهد شد. (این نقش البته هیچگاه از بین نخواهد رفت و مقداری از آن جزء ماهیت بازارهای سرمایه میباشد) با این توضیحات، در این نوشته قصد دارم راهکاری برای ساماندهی سودهای نقدی سهامداران از شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار ارائه دهم. بسیار بدیهیست که راهکار ارائه شده نیاز به مطالعه بیشتر و ساز و کارهای اجرایی دقیق دارد تا سرمایهگذاران بیش از این از حق خود محروم نشوند.
راه اول این است که حسابی در اختیار سازمان بورس و اوراق بهادار (و یا شرکت بورس) قرار گیرد که شرکتها موظف باشند تمام سودهای نقدی و سودهای معوقه سالهای گذشته را به آن حساب واریز کنند. این واریز سود همراه با لیستی از سهامداران که سودها به آنها تعلق دارد، تقدیم بورس میشود.
با اجرای این روش شرکتها میدانند که با سهامداران طرف نیستند و باید سودها را به بورس اوراق بهادار پرداخت کنند و از اینرو انگیزهای برای سر دواندن سهامداران نخواهند داشت. سهامداران نیز میدانند که باید برای پرداخت سودهای خود به کجا مراجعه کنند. نکتهای که باید در اینجا مد نظر قرار بگیرد این است که در اجرای این روش باید زمان مناسب را در اختیار شرکتها قرار داد، اما پس از طی زمان مذکور، شرکت باید همه سود نقدی مصوب مجمع سالانه خود را به حساب بورس واریز کند و نباید تفاوتی بین سهامداران (حالا معیار تفاوت هر چه باشد) قایل شود. سازمان و یا شرکت بورس هم به عنوان متولی حمایت از حقوق سهامداران، ساز و کاری را طراحی خواهد کرد که هم اطلاعرسانی و هم پرداخت به سهامداران از مجرایی قانونی و سهل انجام پذیرد.
راه حل دوم که کمی پیچیدهتر است، این است که برای هر سهامدار یک حساب الکترونیکی نزد یک بانک باز شود (برای سهامداران جدید این کار میتواند همزمان با افتتاح کد معاملاتی انجام پذیرد). باز هم بورس (سازمان و یا شرکت و یا هر نهاد دیگر) پیگیر دریافت سودهای نقدی از شرکتهای پذیرفته شده خواهد شد و پس از وصول و دریافت سودها، آنرا به حساب سهامداران آن شرکت واریز میکند. در اینجا نیز باید اصول مربوط به عدم حمایت از بانک خاص طراحی شده و سهامدار مجاز باشد که نزد هر بانکی که خواست حساب باز کند.
اجرای هر کدام از این دو راه حل میتواند از برخورد سهامداران با شرکتها بکاهد و سهامدار را تنها با سازمانی که طبق قانون متولی حفظ حقوقش میباشد طرف گرداند. نهاد مسئول نیز میتواند با تشکیل یک دایره حقوقی، پیگیر مطالبات سرمایهگذارانی باشد که به ساز و کارهای بورس اعتماد کرده، سرمایه خود را در بازار سرمایه بهکار گرفتهاند.
بسیار بدیهیست که اجرای این راهکارها (و یا هر راهکار دیگری که منجر به دریافت مطالبات سرمایهگذاران شود) با مقاومت شرکتها ( و بهخصوص شرکتهایی که نگهداری سودهای نقدی را نوعی منبع تامین مالی خود میدانند) مواجه خواهد شد. در اینجاست که قانونگذار باید نقش خود را به درستی ایفا کند.
هر دو روش مذکور نیاز به زیرساختهایی برای ساماندهی و اطلاعرسانی دارد اما ایجاد این زیرساختها با تکنولوژی امروزی زمانبر نیست.
رضایت سهامداران از عایدی سرمایهگذاریشان در بورس منجر به رونق بیشتر بازار سرمایه خواهد شد و این خود موفقیتی بزرگ برای مدیران بازار سرمایه است. این مسئله در بازار رو به رکود این روزها جرقه امیدی از بازدهی سهامداران در دلشان خواهد زد و نه تنها اکنون که همیشه آنها را امیدوار به یک بازدهی حداقلی ناشی از نگهداری سهامشان خواهد کرد.
مسئلهای که در طراحی سیستمها باید به آن توجه کرد حفظ اطلاعات سهامداران است که باید فکری اساسی برای آن بشود. بسیاری از سرمایهگذاران دوست ندارند که اطلاعات ناشی از سهامداریشان در اختیار دیگران قرار گیرد و یکپارچگی سودها (که زمانی که همه چیز در اختیار بورس باشد اتفاق خواهد افتاد) ممکن است برخی از سهامداران را نگران کند. سازمان بورس و اوراق بهادار باید بسیار امانتدار باشد.
سعید اسلامی بیدگلی؛