تجاریسازی ایدهها با صندوقهای سرمایهگذاری جسورانه (مصاحبه با سنا)
چندی پیش مصاحبهای با پایگاه اطلاعرسانی بازار سرمایه ایران (سنا) داشتم. در این مصاحبه راجع به تجاریسازی ایدهها و صندوقهای سرمایهگذاری جسورانه یا خطرپذیر صحبت کردم. این مصاحبه امروز بیست و پنجم خردادماه در این پایگاه منتشر شده است (اینجا). مشروح این مصاحبه در زیر آمده است:
* * * * *
عضو هیئت مدیره شرکت مشاور سرمایهگذاری آرمان آتی، تمرکز بورس بر تشکیل ساختار عمومی صندوقهای سرمایهگذاری جسورانه را بسیار راهگشا ارزیابی کرد که می تواند در حوزه تجاریسازی ایده و جهش علم در کشور موثر واقع شود.
سعید اسلامی بیدگلی، به پایگاه اطلاعرسانی بازار سرمایه (سنا)، گفت: در سالهای گذشته در فرآیند تجاریسازی ایده، همواره جای خالی صندوقهای سرمایهگذاری جسورانه احساس میشد و صندوقهایی که با ساختار فعلی در حال تشکیل و تدوین مقررات هستند، قطعا به پر کردن خلا موجود کمک خواهند کرد.
وی با اشاره به فرآیند تجاریسازی ایده اظهار داشت: در این فرایند، دارندگان ایدهها ابتدا به سراغ انجلها یا فرشتگان میروند و توسط اینها حمایت اولیه می شوند یا از طریق دانشگاهها با پارکهای علم و فناوری یا انکوباتورها مرتبط می شوند برای اینکه از طرحهای اولیه آنها حمایت شود.
این کارشناس و تحلیلگر بازار سرمایه افزود: ما در سالهای گذشته در زمینه ایجاد بستر مناسب در پارکهای علم و فناوری، تجربه نسبتا موفقی را طی کردیم ؛ بسیاری از دانشگاههای ما مجهز به پارکهای علم و فناوری هستند همچنبن دولت برای تشکیل پارکهای علم و فناوری از طریق نهادهای عمومی و بخش خصوصی هم کمک کرده است.
عضو هیئت مدیره شرکت مشاور سرمایهگذاری آرمان آتی ادامه داد: بعد از مرحله اولیهای که پروژهها از یک نرخ موفقیت بالاتری برخوردار شدند، اینها به سمت مراکز رشد میروند و ما در سالهای گذشته شاهد بودیم که تعدادی از این مراکز بهصورت موفق عمل کردند.
اسلامی بیدگلی اضافه کرد: پس از آن در دنیا به سمت صندوقهای مخاطرهپذیر می روند تا در این مرحله در آنها سرمایهگذاری بیشتری شود و این مسالهای است که دیگر، ایدهها و پروژهها به تولید نمونه آموزشی رسیدهاند.
دکترای مدیریت مالی دانشگاه شهید بهشتی تصریح کرد: متأسفانه بهدلیل نداشتن ساختاری منسجم برای صندوقهای سرمایهگذاری جسورانه در سالهای گذشته، بسیاری از پروژههای ما تا مرحله رشد میرسیدند و بعد از آن ابتر باقی میماندند.
وی گفت: این دسته از ویسیها (Venture Capital) میتوانند در مرحله بعد سرمایهگذاری کنند تا کمک شود به اینکه وارد مرحله بعد شوند؛ مرحله بعد هم مرحله ورود به بورس این شرکتهای دانش بنیان است تا اینکه فروش آنها به یک سرمایهگذار بزرگتری برسد.
اسلامی بیدگلی در تبیین بیشتر این موضوع گفت: مثلا یک پروژه اپلیکیشن موبایل داریم که با یک اپراتور صحبت میکنند یا پروژه را یکجا به این شرکت می فروشند یا اصلا وارد بورس میکنند.
عضو هیئت مدیره شرکت مشاور سرمایهگذاری آرمان آتی ادامه داد: این فرایند در دنیا به دو طریق خصوصی و عمومی انجام میشود. البته چون ما هنوز در کشور در این خصوص مقررات نداریم، نظیر شرکتهای سهامی خاص ما است. یعنی در حال حاضر چند ویسی فعال با این ساختار داریم ولی طبیعتا بهدلیل عدم شفافیت، تاکنون امکان جذب منابع زیاد در این شرکتها با این ساختار در کشور ما وجود نداشته است.
وی افزود: راهکاری که میتواند بسیار راهگشا باشد و کمک کند به اینکه کشور در حوزه تجاریسازی ایده و علم جهش قابلتوجهی کند، تشکیل ساختار عمومی برای ونچر کاپیتالها هست. لذا این رویهای که الان در بورس تبیین شده، زیرساخت مناسبی برای حصول این امر است.
اسلامی بیدگلی متولی ایجاد ویسیها بهصورت خصوصی در کشور را معاونت علمی فناوری ریاست جمهوری دانست و گفت: این فرایند نیازمند نگارش قوانین و مقررات و گنجاندن و تطبیق آن با قانون تجارت کشور است. البته گویا پیشرفتهایی انجام شده ولی متاسفانه اجرایی نشده است؛ به همین دلیل هم هست که ساختار خصوصی این ویسیها، به صورت شرکتهای سهامی خاص است.
این کارشناس و تحلیلگر بازار سرمایه ادامه داد: با ساختار شرکتهای سهامی خاص، برخی از شرکتهای ما علیرغم اینکه از این طرحها حمایت کرده اند، بهعلت خلاهای قانونی موجود دچار مشکلات عدیدهای شدهاند. عمده ابهامات ما هم مشکلات مالیاتی و مشکلات حقوقی حاکم بر حاکمیت شرکتی درون این شرکتهاست.
وی همچنین متولی ساختار عمومی این صندوقها را سازمان بورس و اوراق بهادار معرفی کرد و افزود: در یکسال و چندماه گذشته، با کمک برخی همکاران مقرراتی برای این کار تنظیم شده و این روزها سازمان بورس به فکر صدور مجوزهای اولیه برای برخی درخواستهاست که بهزودی چند مجوز هم صادر خواهد شد.
اسلامی بیدگلی، چالش اصلی پیش روی صندوقهای سرمایهگذاری جسورانه را فرهنگسازی و آشنا کردن دارندگان ایدهها و سرمایهگذاران با این دسته از سرمایهگذاریها دانست و گفت: بهدلیل اینکه جنس ریسکی که سرمایهگذار در این سرمایهگذاری تجربه می کند با جنس ریسک سایر انواع سرمایهگذاری بسیار متفاوت است، ما در اینجا تقریبا با یک نگاه صفر و یکی مواجه هستیم.
وی با بیان اینکه این ریسک را معمولاً با تنوعبخشی توزیع میکنیم، افزود: به همین دلیل سرمایهگذاری در صندوقهای سرمایهگذاری جسورانه نیاز به فرهنگسازی قابلتوجهی دارد. چون ممکن است یک سرمایهگذار در این پروژه سرمایهگذاری کند و با چند برابر شدن مبلغ سرمایهگذاریاش در یک بازه بلندمدت مواجه شود؛ از آن طرف هم ممکن است حتی اصل پول خود را از دست رفته ببیند.
این کارشناس و تحلیلگر بازار سرمایه اظهار داشت: ما نیازمند نوشتن مجموعه ای از دستورالعملها، آییننامهها و مرامنامهها هستیم تا سرمایهگذاری که اولا خود را صاحب ایده معرفی میکند، این ایده را از فرد دیگری برداشت نکرده باشد و واقعاً خلاقانه باشد. ثانیا سرمایهگذار این اعتماد را داشته باشد که اگر ایدهاش را به جایی معرفی میکند مواجه با کپیبرداری آن و استفاده در جاهای دیگر نشود.
اسلامی بیدگلی ادامه داد: اینها در دنیا تعریف شده است؛ برای مثال فردی که صاحب ایده است، به مراکز مخصوص این کار مراجعه می کند، مجوز میگیرد و از آن به بعد یک حق معنوی برای سرمایهگذار ایجاد میشود و طبیعتاً با ایجاد این حق معنوی، این ریسک با اهمیت از دارنده ایده برداشته میشود. همچنین یک اطمینان خاطری به سرمایهگذار میدهد که این ایده، ایده جدید و خلاقانهای است.
این کارشناس و تحلیلگر بازار سرمایه افزود: متأسفانه ما در حال حاضر امکان بررسی دقیق این موضوع را نداریم. هرچند مراکزی داریم که اختراعات موجود در سطح کشور را ثبت می کنند، اما با توجه به موضوع کپی رایت و اینکه بعضی میتوانند ایدههای خود را در کشورهای دیگر ثبت کنند، متأسفانه همچنان ریسک وجود خواهد داشت.
اسلامی بیدگلی سپس به الگویی که شرکت مشاور سرمایهگذاری آرمان آتی در موضوع صندوق سرمایهگذاری جسورانه دنبال میکند، اشاره کرد و گفت: ویسیها میتوانند تکرشتهای و چندرشتهای باشند و مدلی که ما در آرمان اتی طراحی کردیم، صندوق سرمایهگذاری جسورانه تکرشتهای است که البته قابلیت تعمیم به چندرشتهای را دارد ولی برای اینکه امکان تخصصی کردن بیشتر این ایدهها و بعد هم بررسی دقیقتر آنها وجود داشته باشد، در حال حاضر تکرشتهای است.
وی افزود: رشتهای هم که ما برای توسعه انتخاب کردیم، در دنیا با نام تکنولوژیهای مالی Financial Technology شناخته می شود ؛ یعنی در اینجا ایدههای خلاقانهای که منجر به افزایش کارایی و اثربخشی بازارهای مالی با استفاده از تکنولوژی میشود، موردقبول واقع میشود.
اسلامی بیدگلی گفت: با توجه به اینکه ما در آرمان آتی یک مرکز رشدی داریم و ایدهها را از نیروهای دانشگاهی دریافت میکنیم در آنجا ایدهها به یک پختگی اولیه میرسند و بعد در مرحله ویسی شانس موفقیت بالاتری پیدا می کنند؛ چون ادعای ما این است که تخصص ما در حوزههای مالی است.
عضو هیئت مدیره شرکت مشاور سرمایهگذاری آرمان خاطرنشان کرد: پروژهها از یک پارک علمی فناوری یا یک دانشگاه به ما معرفی میشوند و بعد در مرحله رشد، در شرکت چکشکاری و وارد مرحله ویسی میشوند.
وی ادامه داد: هستهای که برای ویسی تشکیل دادهایم، مجموعهای است متشکل از نهادهای مالی و شرکتهایی که در حوزه IT تخصص دارند، بنابرابن آنها میتوانند با این بررسیها ، بخش عمدهای از ریسک عدمتحقق را کاهش دهند.
اسلامی بیدگلی در پاسخ به سوالی در خصوص میزان سرمایه لازم برای تشکیل صندوقهای سرمایهگذاری جسورانه هم گفت: این صندوقها آنطور که بورس برای سقف و کف سرمایهگذاری تعیین کرده، با سرمایه یک میلیارد تومانی تأسیس خواهند شد که مؤسسین، منابع اولیه آن را تأمین میکنند و بعد تا مبلغ 10 میلیارد تومان از محل پذیرهنویسی و تعهد مؤسسین برای آورده بخش دیگر، منابع مالی جمعآوری خواهد شد.
وی افزود: در شرکت ارمان آتی، این کار در یک فرآیند سه ساله انجام میشود و ما برنامهریزی مالی کردیم که در سال اول تا مبلغ 3 میلیارد تومان در طرحها سرمایهگذاری شود.
سعید اسلامی بیدگلی؛